POMOCE DO TERAPII RĘKI
Producenci
CZYM JEST A CZYM NIE JEST TERAPIA RĘKI? KIEDY MOŻEMY POWIEDZIEĆ, ŻE TERAPIA RĘKI JEST PROWADZONA PRAWIDŁOWO? 1

Pracą terapeutyczną w obszarze terapii ręki zaczęłam interesować się pięć lat temu. Od tej pory nieprzerwanie temat ten fascynuje mnie i przyciąga. Dość często wracam do rozważań na temat ewolucji podejścia do terapii ręki, zastanawiam się gdzie jest jej miejsce i czy aktualna perspektywa pracy terapeutycznej jest najefektywniejsza.

Dobrych parę lat temu terapia ręki kojarzona była przede wszystkim z obszarem fizjoterapeutycznym. Ten rodzaj terapii był głównie zarezerwowany dla osób po incydentach neurologicznych oraz osób z różnego rodzaju niepełnosprawnościami ruchowymi. Aktualnie pojęcie „terapia ręki” znacznie rozszerzyło swoje znaczenie i mieści się w nim praktycznie każda praca terapeutyczna angażująca kończynę górną. Aktualnie więc ręka, a raczej kończyna górna, jako narząd kluczowy w codziennym funkcjonowaniu, skupia na sobie uwagę wielu specjalistów. Praca w obszarze kończyny górnej jest nieodzowna zarówno w podejściu fizjoterapeutycznym, jak i pedagogicznym. Zapuszcza również także swoje korzenie w terapii integracji sensorycznej, logopedycznej oraz w terapii widzenia.

 

Każda perspektywa terapeutyczna postrzega pracę z kończyną górną na swój sposób. Fizjoterapeuci pracują zazwyczaj typowo motorycznie – a więc biorą pod uwagę wszelkie nieprawidłowości neurologiczne, zaangażowanie poszczególnych mięśni, analizują przebyte urazy, w tym złamania, analizują szczegółowo ruchomość w stawach. Fizjoterapeutyczna perspektywa terapii ręki ma w zwyczaju także przywiązywać wagę do funkcjonowania całego ciała, w tym mięśni posturalnych, aby kończyna górna osiągnęła oczekiwaną sprawność i miała odpowiednią swobodę działania.

Oto co o pracy w terapii ręki mówi Marcela, fizjoterapeutka wykorzystująca w swojej pracy metodę Bobath, pracująca także z dziećmi w wieku szkolnym:

 

"Fizjoterapeuta w dużej mierze zwraca uwagę na funkcjonalność i ergonomię pracy kończyny górnej, biorąc pod uwagę biomechaniczne możliwości wszystkich stawów składających się na staw barkowy i staw ramienny. Prowadzona jest terapia, która ma na celu wzmocnienie i uelastycznienie mięśni w obrębie stawu ramienno-barkowego oraz poprawienie stabilizacji barku i jego czucia głębokiego. Stosowane są ćwiczenia całej kończyny górnej, które zwiększają siłę mięśniową, poprawiają kontrolę, dynamikę, liniowość i płynność ruchów".

 

Perspektywa zmienia się częściowo, kiedy prześledzimy pracę z ręką w kontekście integracji sensorycznej. W podejściu tym, jak nigdzie indziej, istotny nacisk kładziony jest na zmysł dotyku. Istotna staje się zarówno umiejętność różnicowania w obszarze wspomnianego zmysłu, jak i tak zwana modulacja. Nie należy także zapominać o propriocepcji, która na równi ze zmysłem równowagi stanowi bazę do pracy terapeutycznej. Tu także istotna jest motoryka kończyny górnej – zarówno oparcie dla niej w postaci odpowiednio wypracowanych mięśni brzucha i grzbietu, jak i odpowiednia mobilność w poszczególnych stawach (barkowy, łokciowy, nadgarstek, dodatkowo izolowane ruchy palców). Niezależna praca obu kończyn górnych, a także koordynacja górnej i dolnej części ciała dopełnia całości. W ostatnim czasie powstało także dużo aktywności bazujących na założeniach integracji sensorycznej, choćby warsztaty dla mniejszych i większych dzieci bazujące na materiałach przekształcalnych (wszelkie masy, zabawy  farbami, różnymi miksturami) - zakładające korzystną rolę brudzenia się oraz swobodnego tworzenia. Przykładem takiej metody może być chociażby dość znana już Sensoplastyka.

Inaczej ma się sprawa, kiedy przyjrzymy się podejściu pedagogicznemu. W tym podejściu kładzie się nacisk przede wszystkim na dwa aspekty: mała motoryka oraz grafomotoryka. Intensywność działań w tych dwóch obszarach jest nieporównywalnie większa, niż w pozostałych perspektywach terapeutycznych. Wprawdzie w ostatnim czasie coraz częściej aspekt dużej motoryki przebija się w podejściu pedagogicznym, jednak nadal dwa wspomniane obszary wiodą prym.

To tylko przykłady bezpośredniego podejścia do pracy w obszarze terapii ręki. Ale elementy terapii ręki stosowane są także i to coraz częściej na przykład w terapii logopedycznej. Logopedzi postrzegają wartość w łączeniu pracy terapeutycznej w obszarze manualnym oraz oralnym. Pozwala to usprawnić proces terapeutyczny i równocześnie przyczynić się do usprawnienia obu obszarów.

Tak o terapii ręki w terapii logopedycznej wypowiada się Gosia – neurologopeda i terapeuta ręki:

 

„Obowiązkowo wykorzystuję pracę nad obszarem kończyny górnej pracując w obszarze logopedycznym ze względu na fakt, iż udowodniony jest związek pomiędzy rozwojem motoryki dużej i małej a rozwojem mowy; szczególnie ważny okazuje się wpływ sprawności rąk na rozwój komunikacji, zauważono bliskość receptorów czuciowych związanych z praca aparatu artykulacyjnego i pracą rąk. Wykorzystywanie w terapii logopedycznej elementów terapii ręki pozwala uruchomić receptory znajdujące się blisko siebie, wpływać jednym na drugie”.

 

Praca w obszarze dużej i małej motoryki kończyny górnej byłaby niepełna, gdybyśmy nie wzięli pod uwagę percepcji wzrokowej. Dość często używa się stwierdzenia „koordynacja oko-ręka”, które słusznie zakłada pomiędzy nimi istotny związek. Należy jednak pamiętać, że nie zawsze wystarczą proste ćwiczenia łączące małą czy dużą motorykę z percepcją wzrokową. W momencie większych trudności rozwojowych, uogólnionych zaburzeń integracji sensorycznej czy dodatkowo współwystępujących trudności dyslektycznych, należy zwrócić się po dodatkowe wsparcie i ukierunkowanie pracy w terapii ręki do terapeuty wzroku lub ortoptysty. Dodatkowo, od paru ostatnich lat, coraz bardziej popularny staje się model wspomagająca pracę w obszarze terapii ręki, stanowiący pomost pomiędzy terapią ręki, terapią ortoptystyczną oraz terapią integracji sensorycznej. Model ten to Sensomotoryczna Terapia Widzenia propagowany przez Panią Agnieszkę Rosę.

 

Jak można się przekonać, praca w terapii ręki może (i powinna) być bardzo wszechstronna i zróżnicowana. Plany terapeutyczne, priorytety i perspektywa patrzenia na problem zależą od terapeuty angażującego się w terapię. Istotne i kluczowe jednak jest to, aby diagnoza została przeprowadzona w sposób całościowy. Począwszy od weryfikacji funkcjonowania dziecka w obszarze dużej motoryki, łącznie z oceną jakości postawy, napięcia mięśni grzbietu i brzucha, a także oceną koordynacji. Wszystkie bowiem powyższe czynniki są bazą do prawidłowego funkcjonowania kończyny górnej. W dalszej kolejności powinna być przeprowadzona diagnoza w obszarze integracji sensorycznej, aby wykluczyć współwystępujące trudności, które mogą opóźniać lub wręcz uniemożliwiać efektywną terapię ręki na innych polach. Następnie powinna zostać przeprowadzona diagnoza w obszarze małej motoryki, samoobsługi (mowa tu o działaniach samoobsługowych – jedzenie, ubieranie się, czynności higieniczne, stosownie do wieku) oraz grafomotoryki (rysowanie, pisanie, prawidłowy chwyt pisarski). Tylko wszystkie powyższe informacje pozwolą nam stworzyć pełny, całościowy plan terapeutyczny. Na bazie tak przeprowadzonej diagnozy, można dopiero z pełną świadomością określić priorytety i kierunki wsparcia danego dziecka.

 

Oczywistym jest, że taka holistyczna diagnoza nie może zostać przeprowadzona przez jednego terapeutę. Idealnie, kiedy diagnoza przeprowadzana jest w miejscu, w którym zespół terapeutów współpracuje ze sobą (zarówno podczas diagnozy, jak i podczas terapii). Wtedy tylko możliwe jest efektywne wypracowanie trudności.

 

Emilia Matyka

 

Komentarze do wpisu (1)

14 maja 2019

Świetny materiał. Dowód na to, że trzeba kochać to, co się robi :).

do góry
Sklep jest w trybie podglądu
Pokaż pełną wersję strony
Sklep internetowy Shoper.pl